Shocktherapie

Gepubliceerd online: 6 november 2018

In de overgang van het middelbare onderwijs naar de universiteit ervaart de student een shock. Leren wordt studeren: dit betekent een eigen verantwoordelijkheid ontwikkelen voor je intellectuele ontwikkeling. Veel studenten ervaren deze shock als een probleem, want zelden wordt in het onderwijs expliciet aandacht gegeven aan dit probleem van eigen verantwoordelijkheid.

IN HET DIEPE

Het was mijn eigen ervaring toen ik in de jaren negentig ging studeren dat je "in het diepe wordt gegooid". Ik accepteerde dit als een vanzelfsprekend gegeven. "Je zult zelf de weg moeten leren vinden," was mijn eigen gedachte hierbij. Later toen ik docent werd, kwam ik terug op deze stelling en begon ik te twijfelen of het juist was wat ik toen dacht. Want is "zelf je eigen weg leren vinden", een goed antwoord op de vraag: wat is studeren?

AMBACHT OF KAPITAAL?

Sindsdien heb ik mij steeds vaker deze vraag bezig gehouden. De vraag komt indirect met grote regelmaat in het hoger onderwijs terug, bijvoorbeeld omdat een student niet zomaar accepteert dat natekenen een leerproces kan zijn. En ik begrijp zijn stelling, want onze hedendaagse economie draait om efficiëntie en niet om ambacht. Zijn standpunt belichaamt het sentiment van het kapitaal: "Studeren moet efficiënt zijn, meneer."

NUTTIG IS MEETBAAR

De wijze waarop beoordeeld wordt, bevestigt deze stelling: "...vakmanschap speelt geen rol meer in het huidige onderwijs. Het model, het beoordelingsformulier is leidend." (Van der Heijden, 2018, 82) Met het oog op besparing wordt met digitale middelen het onderwijs efficiënter gemaakt. Nuttig is meetbaar, onmeetbaar is overbodig. Want alleen op die manier zijn de kosten in het onderwijs te rechtvaardigen. Deze mentaliteit lijkt steeds meer het wondermiddel te worden als oplossing voor de dure verzorgingsstaat: een ziek mens is een cliënt, een werknemer is een human resource, een dier is een grondstof en een student is een nummer. (Van der Heijden, 2018, 83) Studeren is een kwestie van een rekensommetje.

DE WERELD IS MAAKBAAR

Het is de student die deze boodschap impliciet op hart van de bevlogen docent drukt door op te merken dat studeren efficiënt moet zijn. En het zijn de beleidsmakers die, geleid door de wetten van de markt zonder enige morele terughoudendheid, kiezen voor de goedkope arbeidskracht: "U verdient met plezier uw brood. U heeft het goed. Voor u tien anderen als het salaris u niet zint!" De wereld is maakbaar en de prijs is een gruwelijke beklemming door de wetten van de markt.

THE CONCEPT OF POSITIONALITY

In 1970 publiceerde William Perry (1993-1995) een schema na vijftien jaar onderzoek op basis van vrijwillige interviews met studenten Liberal Arts aan de Harvard Universiteit. Dit schema beschrijft de ontwikkelingsstadia van een simplistische naar een ontwikkelde manier van denken en bestaat in essentie uit een viertal posities: dualiteit, multipliciteit, relativisme en toewijding. Wat deze posities precies betekenen valt buiten het kader van deze beschouwing, maar kort gezegd vertegenwoordigt elk van deze posities een opvatting over wat kennis is en wat wel of niet betekenisvol is in relatie tot de ontwikkeling van persoonlijke toewijding. In de woorden van Knefelkamp: "... the concept of positionality, [is] literally one's stance with respect to knowing, making meaning, and making commitments." (Perry, 1999, xii)

DIVERSITEIT EN ONBEHAGEN

Perry stelt dat deze posities een onlosmakelijk onderdeel van onze maatschappij en democratie zijn; een maatschappij die door de technologische ontwikkelingen gevarieerder en veelvormiger wordt. "The growing person's response to pluralism in thought and values, and indeed his capacity to generate pluralism himself, are therefore critical to the destiny of a democracy." (Perry, 1999, 7) Een student wordt tijdens zijn studie impliciet - door kennis te maken met diversiteit en veelvormigheid - met deze ontwikkelingsstadia van een simplistische naar een ontwikkelde manier van denken geconfronteerd. Veel studenten ervaren dit als een shock. De student voelt onbehagen, want hij wordt gedwongen een vermogen te ontwikkelen om betekenisvol om te gaan met diversiteit. De ene student lukt dit beter dan de andere student.

STUDEREN IS GEEN REKENSOM

Dit leerproces van omgaan met diversiteit wordt de student zelden expliciet uitgelegd en is bovendien geen simpel rekensommetje. Ik zie echter dat als studenten beter zicht hebben op hoe dit leerproces in elkaar zit - doordat ik ze de onderliggende structuur expliciteer - zij beter begrijpen wat het kan betekenen om te studeren. Een direct gevolg is dat ze gemotiveerder zijn, harder werken en betere resultaten halen. Het studeren wordt op dat moment een persoonlijke ontwikkeling en de student begrijpt: de rekensom is een middel en geen doel.

BRONNEN:

Perry, W. (1999). Forms of ethical and intellectual develpment in the college years. Jossey-Bass Publishers: San Francisco.

Van der Heijden, C. (2018, 1 november). Professionals aan de lopende band. De Groene Amsterdammer, 2018 (44-45), 80-83.