De parels van succes en roem

Gepubliceerd online: 26 oktober 2017

In 2007 maakte de Chinese kunstenaar Ai Weiwei een kunstwerk met de titel Working Progress. ("The Real Thing: Ai Weiwei born 1957", 2017) Het kunstwerk van Weiwei lijkt sprekend op het Monument voor de Derde Internationale ontworpen door Russische kunstenaar Vladimir Tatlin in 1919. Het werk is opgebouwd uit twee schuin staande - tegen elkaar in draaiende - spiralen, die op hun plaats worden gehouden door een vernuftig netwerk van trek- en druk staven. Weiwei heeft de spiralen volgehangen met snoeren van glazen parels die worden verlicht door in de toren hangende lampen. (Hulsman, 2017, 48)

Het beeld van Vladimir Tatlin was ontworpen in opdracht de Russische communisten. Beide beelden verwijzen naar industrialisatie en een geloof in vooruitgang. Door de constructie van Tatlin met nepparels vol te hangen wordt deze symboliek geïroniseerd.

KAPITAAL

Ik breng het beeld van Weiwei in verband met het begrip vermogen of kapitaal. Kapitaal was vroeger verbonden met de productie van staal en beton. Paarden werden door de boer vervangen door machines. De fabrieksarbeider produceerde deze machines in een fabriekshal. Kapitaal zat om zo te zeggen aan staal en beton, gebouwen voor industrie en machines vastgeklonken. (Bauman, 1998, 33)

Door industrialisatie werd het goedkoper om voedsel en consumptiegoederen te produceren. Na de tweede wereldoorlog (1939-1945) werd het in Europa een taak van de overheid om arbeiders te beschermen tegen tijdelijke tegenvallers. Dit kon omdat de industrie het grootste deel van de bevolking werk en daarmee een middel van bestaan kon verschaffen. De verzorgingsstaat "(...) moest de marginale kosten van de profijtelijke activiteiten van het kapitaal dragen en eventueel achterop geraakte arbeidskrachten klaarstomen om hun werk zo mogelijk te kunnen hervatten - een inspanning die het kapitaal zelf niet wilde of niet kon opbrengen." (Bauman, 1998, 34)

FLEXIBILITEIT

Tegenwoordig wordt technologische en bestuurlijke vooruitgang afgemeten aan winstgevend maken van geïnvesteerd kapitaal. Dit betekent dat kapitaal de belichaming van flexibiliteit is geworden: zodra meer winstgevende productiemiddelen of goedkopere arbeidskrachten uit de verte lonken moet het kapitaal hiernaar toe kunnen stromen. (Bauman, 1998, 34) Dit is de economische aantrekkingskracht van China op Europa en dit maakt Europa aantrekkelijk voor China.

WEIWEI

Ik kom terug op het werk van Weiwei, want het kunstwerk ironiseert mijn inziens Europese consumptie en de rol van bestuurders. We zien een kunstwerk dat verwijst naar industrialisatie en kapitaal. Moderne bedrijfsvoering is het werk 'flexibel' maken: de moderne bestuurder rechtvaardigt zijn positie met vermogenswinst door arbeids- en productieflexibilisering. Hij is vooral kapitalist: "kop ik win, munt de burger verliest." (Engelen, 2017) De constructie van Weiwei is volgehangen met parels: versiering die vooral verleidelijk is. Als beeld ziet het er prachtig uit door glans en schittering, maar we worden met zekerheid bedonderd. De parels zijn nep.

In Europa vinden we het niet meer gepast dat de gemeenschap zich garant stelt voor de menselijke kosten van winstgevendheid. Het risico van de kosten wordt verlegd naar de markt. Die markt is een wereldmarkt. En onderdeel van die globale markt is China met zijn lage productie- en arbeidskosten door de gevoerde politiek. Zo werken neo-liberalisme en communisme samen.

De moderne bestuurder in Nederland verleidt de consument met de nepparels van Weiwei. Hij heeft baat bij economische groei en niet sociale duurzaamheid: sociale duurzaamheid is geen meetbaar vermogen. Hij is geïnteresseerd in persoonlijke verrijking in de plaats van verbeteringen die uit algemene middelen worden betaald. Het probleem van sociale duurzaamheid verlegt hij daarom naar de markt. Heel modieus roept hij: "De verzorgingsstaat (...) is onbetaalbaar geworden; het geld dat daarvoor nodig is kunnen we niet langer opbrengen." (Bauman, 1998, 34)

DE PARELS VAN SUCCES EN ROEM

Door de productie- en arbeidskosten zo laag mogelijk te houden blijven merkkleding en technologische gadgets voor ons betaalbaar. De nepparels van het neo-liberalisme in ons democratische Nederland en de nepparels van het communistische China zijn partners van hetzelfde systeem. En wij worden verleid dit systeem in stand te houden. Voor dit systeem geldt: "overdadige consumptie is een teken van succes en voert rechtstreeks naar applaus en roem." (Bauman, 1998, 40)

Wij kunnen stemmen. Wij kunnen de moderne bestuurder met praatjes over de successen van overconsumptie en de hoge kosten van sociale duurzaamheid de laan uit sturen: in China is Xi Jinping baas met berenpostuur en zeven lakeien. Daar wordt niet gestemd maar gefolterd.

Ondertussen is de stille afspraak: door te consumeren ben je productief en nuttig, ben je arm dan verdien je haat en afkeuring.

BRONNEN:

Bauman, Z. (1998). Leven met veranderlijkheid, verscheidenheid en onzekerheid (R. Munters vert.). Amsterdam: Boom.

Engelen, E. (2017, 30 maart). Week van het geld. De Groene Amsterdammer, 2017 (13), 9.

Hulsman, B. (2017). Apenrotsen en andere nauwe verwanten. Amsterdam: Nieuw Amsterdam.

Stronks, M. (2017, 18 mei). Vluchtige macht en logge verliezers. De Groene Amsterdammer, 2017 (20), 14-17.

The Real Thing: Ai Weiwei born 1957. Geraadpleegd op 26 oktober 2017, van http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-liverpool/exhibition/real-thing-contemporary-art-china/real-thing-exhibition-guide-11